(Đài Từ Liêm) Từng là an toàn khu của Trung ương Đảng cộng sản Đông Dương trong thời kỳ tiền khởi nghĩa, anh dũng trong kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, Thượng Cát đã hun đúc nên truyền thống yêu nước, tinh thần cách mạng kiên trung với những con người sẵn sàng hi sinh vì Tổ quốc. Không chỉ có hàng nghìn người con tình nguyện ra mặt trận mà nơi đây còn là hậu phương vô cùng vững chắc được cách mạng tin tưởng chọn làm nơi hoạt động bí mật của nhiều cán bộ chủ chốt của Trung ương, Xứ ủy Bắc Kỳ và Thành ủy Hà Nội. Cả xã có 8 cơ sở cách mạng, trong đó gia đình cụ Đàm Thị Nghiên là một trong những gia đình tiêu biểu nhất. Trải qua hai cuộc kháng chiến trường kỳ chống Pháp, chống Mỹ rồi xây dựng kinh tế trong thời bình, ngọn lửa cách mạng được các cụ truyền lại cho con cháu vẫn được giữ vững và phát huy cho đến ngày hôm nay.

 Cụ Nghiên cùng các con cháu

Trước Cách mạng tháng Tám, gia đình cụ Nghiên buôn bán tre, nứa, lá, gỗ. Khi cách mạng về, các cụ sẵn sàng lấy nhà mình làm cơ sở nuôi giấu cán bộ cách mạng. Nhà cụ có mảnh đất rộng, ven đê là cửa hàng buôn bán, tiếp đến vườn cây và phía dưới là nhà trong. Nhà trong có cổng chính thông qua xóm chùa, nhà kín đáo và nhiều cửa sổ không có chấn song rất thuận lợi cho giữ bí mật và dễ dàng thoát ra khỏi nhà khi có động. Bởi thế, những năm 1942 – 1943, gia đình cụ được chọn làm địa điểm in báo Cờ giải phóng và trở thành một trong những cơ sở cách mạng quan trọng của xã. Bể nước trước cửa nhà và hòm tủ nhà cụ là nơi cất giấu tài liệu, truyền đơn và giữ hàng hóa cho Tổng bộ Việt Minh.

Trong thời gian làm cơ sở cách mạng, gia đình cụ thường xuyên cung cấp lương thực cho quân du kích và giữ bảo mật tuyệt đối những thông tin liên quan đến cách mạng. Cụ ông Nguyễn Văn Khung từng bị địch bắt và tra tấn dã man (1942) làm điếc cả 02 tai nhưng cụ kiên quyết không khai bất cứ một thông tin gì. Năm 1943, cơ sở cách mạng tại Thượng Cát được giữ vững, đảm bảo an toàn cho các đồng chí cán bộ Trung ương, Thành ủy Hà Nội, Tỉnh ủy Hà Đông như Trường Chinh, Hoàng Quốc Việt, Nguyễn Lương Bằng, Hoàng Văn Thụ…

Khi cả nước cùng bước vào cuộc kháng chiến chống ngoại xâm thì mỗi tấc đất, mỗi mái nhà đều có thể trở thành cơ sở cách mạng và thành công của Cách mạng tháng Tám hay những chặng đường đấu tranh gian khổ của Cách mạng Việt Nam không thể thiếu vai trò của những gia đình như gia đình cụ Nghiên.

Tiếp nối truyền thống gia đình, những người con của 2 cụ đều sớm giác ngộ và đi theo cách mạng. Con gái đầu của cụ là bà Nguyễn Thị Khuyên làm giao liên du kích, giữ cầu nối giữa cơ sở với các đồng chí cán bộ hoạt động bí mật trong thời kỳ chống Pháp (1949 – 1954) và được trao tặng Huy chương chống Pháp hạng Nhất. Hai con trai cụ là Nguyễn Duy Khương và Nguyễn Duy Khang đều tham gia chống Mỹ, trở về là thương binh với nhiều huân huy chương, danh hiệu Chiến sỹ vẻ vang, Dũng sỹ quyết thắng… do Đảng, Nhà nước trao tặng. Bản thân vợ ông Khương là bà Đỗ Thị Ý, làm nhân viên hành chính trong trường Cao đẳng y tế Hà Nội cũng có Bằng khen chống Mỹ của Thành phố.

Trở về thời bình, bên cạnh xây dựng kinh tế, các cụ vẫn không quên giáo dục con cháu giữ vững truyền thống cách mạng của gia đình, giữ cái Tâm trong sạch và không ngừng vươn lên trong học tập, tu dưỡng đạo đức. Các cháu cụ đều chăm ngoan, học giỏi, đỗ đạt thành tài, trở thành người có ích cho xã hội. Nhiều năm liền, gia đình cụ được công nhận là gia đình văn hóa của làng, xã, gương mẫu chấp hành mọi chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước và đi đầu trong các phong trào xây dựng nếp sống văn hóa ở địa phương, được bà con làng xóm yêu mến, nể trọng. Ông Vũ Văn Tân, cán bộ Thương binh, xã hội của xã cho biết:

Bài, ảnh: Thùy Dương